65 yıllık göç sürecinde biz Almanya’yı değiştirdik, Almanya da bizi değiştirdi.
Türkiye ile Almanya arasındaki İşgücü Alımı Anlaşması, 30 Ekim 1961’de Bonn’da imzalanmıştı. Anlaşmanın imzalanmasının ardından ilk işçi kafilesi Lufthansa uçağıyla Düsseldorf Havaalanı’na gelmişti. Bu nedenle Kuzey Ren-Vestfalya Eyalet Başbakanı Hendrik Wüst’ün ev sahipliğinde, İşgücü Anlaşması’nın 65. yıl dönümü vesilesiyle 18 Eylül 2026 günü Düsseldorf Havaalanı’nda özel bir tören düzenledi.
Bu törene, Eyalet Başbakanı Hendrik Wüst tarafından Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinde yaşayan işçi temsilcileri, yazarlar, sanatçılar, milletvekilleri, politikacılar, öğretim üyeleri, müzisyenler, öğretmen temsilcileri, gazeteciler, yayıncılar; kısacası 65 yıllık göç tarihinde iz bırakan, emeği geçen, kendi alanlarında başarılı olmuş şahsiyetler davet edilmişti.
Törene Türkiye Cumhuriyeti Berlin Büyükelçisi Sayın Gökhan Turan ile Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinde görevli başkonsoloslar da törene davet edilmişti.
Bochum Ruhr Üniversitesi Biopsikoloji Kürsüsü Başkanı Ordinaryüs Prof. Dr. Dr. Onur Güntürkün, Köln Üniversitesi’nden sosyolog Hıdır Eren Çelik özel davetliler arasındaydı. WDR Köln Radyosu’ndan Osman Okkan, Murat Bayraktar, gazeteci Elmas Topçu; politikacı dostlarım Arif Ünal, Berivan Ayaz, Serdar Yüksel törende hazır bulunuyorlardı.
Ben de Bochum şehrinde yaşayan bir yazar olarak davet edilmiştim. Törende okuyucularımla, çeşitli mesleklerden arkadaşlarımla, politikacı dostlarımla görüşme imkânı buldum.
Törenin en ilginç kişisi 1961 yılında Düsseldorf’a gelen ilk işçi kafilesinde bulunan şimdi 91 yaşındaki Sabri Aydın idi. Eyalet Başbakanı Sayın Hendrik Wüst’ün sağında Berlin Büyükelçisi Sayın Gökhan Turan, solunda ise Sabri Aydın yer almıştı.
Tören salonunda kullanılan tarihi fotoğraflar, görsel malzemeler Almanya’daki Göç Üzerine Dokümantasyon Merkezi ve Müzesi’nden (DOMiD) sağlanmıştı. Canlı tanıkların anlatımlarını ise yazar ve tiyatro sanatçısı Renan Demirkan hazırlamıştı. Törenin sunuculuğunu ise su gibi akan Almancası, sıcacık sesiyle Elif Şenel yaptı.
Törende “Hristiyan Demokrat Birlik (CDU) partili Eyalet Başbakanı Hendrik Wüst katılımcılar tarafından ilgiyle karşılanan bir konuşma yaptı ve şunları söyledi:
“Ülkemizin başarısı, büyük ölçüde bizden önceki nesillerin çalışkanlığına dayanmaktadır. Almanya’nın kalkınmasında 65 yıl önce Türkiye, İtalya, İspanya, Yunanistan, Fas, Tunus, Portekiz ve eski Yugoslavya’dan gelenlerin çalışma azmi ve cesaretinin büyük rol oynamıştır.
“Çelik üretiminde, maden ocaklarında, fabrikalarda, zanaat sektöründe, tekstil ve elektrik endüstrilerinde yaptıkları çalışmalarla, bugünkü refahımızın temelini büyük ölçüde oluşturmuşlardır.
… 65 yıl önce Almanya geçici olarak gelen işçilerin, tüm zorluklara ve çoğu zaman emeklerinin takdir edilmemesine rağmen Almanya’da kaldığını, çocukları ve torunlarının günümüzde öğretmen, polis, girişimci ve dernek başkanı olduklarını belirten Wüst, “Misafir işçilerin katkısı ülkemizin tarihinin bir parçasıdır. Yıllar boyunca Kuzey Ren-Vestfalya’ya yaptıkları büyük katkı nedeniyle kendilerine en büyük saygımızı ve en içten teşekkürlerimizi sunuyoruz” dedi.
Birinci kuşaktan bir Türk işçisinin evladı olan, Duisburg şehrinde yaşamış, eğitimini Almanya ve Türkiye’de tamamlamış olan Türkiye Cumhuriyeti Berlin Büyükelçisi Sayın Gökhan Turan da yaptığı anlamlı, diplomatik konuşmada Türkiye ile Almanya arasındaki çok yönlü ilişkilerin 65 yıllık sürede daha da gelişip derinleştiğini belirterek şunları söyledi:
“Türkiye ile Almanya arasında imzalanan İşgücü Alımı Anlaşması’nın 65. yıl dönümü vesilesiyle bugün burada, Düsseldorf’ta sizlerle birlikte olmaktan büyük memnuniyet duyuyorum. Duisburg’da yaşamış biri olarak Kuzey Ren-Vestfalya’ya gelmek benim için her zaman ayrı bir mutluluktur.
Kuzey Ren-Vestfalya, Türkiye ile Almanya arasındaki ilişkilerde son derece özel bir yere sahiptir. Yaklaşık bir milyon Türk kökenli insana ev sahipliği yapmasının yanı sıra Türkiye ile siyasi ve parlamenter düzeyde de özellikle yakın ilişkiler yürütmektedir. Avrupa’da en fazla Türk kökenli nüfus Kuzey Ren-Vestfalya’da yaşamaktadır. Burada dört başkonsolosluğumuzun bulunmasının nedenlerinden biri de budur.
Kuzey Ren-Vestfalya Eyalet Meclisi, Türkiye ile ilişkiler için özel bir parlamenter gruba sahip olan tek Alman eyalet parlamentosudur.”
Büyükelçisi Gökhan Turan, toplumsal uyumun öneminin altını çizdi ve 65 yıllık göç tarihindeki ırkçı ve yabancı düşmanı saldırılarda işlenen cinayetleri anarak şunları dile getirdi:
“30 Ekim 1961 tarihinde Türkiye ile Almanya Federal Cumhuriyeti arasında İşgücü Alımı Anlaşması imzalandığında, bu anlaşmanın iki toplum üzerinde böylesine kalıcı izler bırakacağını herhâlde hiç kimse öngöremezdi.
O dönemin sözde “misafir işçileri”; zamanla komşulara, girişimcilere, bilim insanlarına, sanatçılara, sporculara ve siyasetçilere dönüştüler. Onların çocukları, torunları ve artık torunlarının çocukları da burada doğup büyüdüler. Bugün Almanya’daki toplumsal yaşamı onlarsız düşünmek artık mümkün değildir.
Ancak 65 yıllık göç tarihinin içinde acı tecrübeler de bulunmaktadır. Solingen, Mölln ve Hanau’daki saldırıların kurbanlarını ve NSU’nun işlediği cinayetlerde hayatını kaybedenleri unutmuyoruz.
Almanya’da yaşayan Türk kökenli insanlar, her iki ülkemizin ortak zenginliğidir. İşgücü Alımı Anlaşması’nın üzerinden 65 yıl geçmişken yalnızca birlikte elde ettiğimiz kazanımlara bakmakla yetinmemeli, bu özel insani bağları gelecek nesiller için daha da güçlendirmeliyiz.”
Herne şehrinden davet edilen Haydar Yakıt ve üç öğrencisi de sazlarıyla ve sözleriyle töreni zenginleştirdiler.
Osman Okkan, Murat Bayraktar, Bochum Milletvekili Serdar Yüksel ve diğer konuşmacılar yaptıkları konuşmalarda toplumsal uyuma ve barışa, demokratik hakların ve özgürlüklerin korunup geliştirilmesine vurgu yaptılar. Demokratik ve huzurlu bir Almanya’yı hep birlikte yaratabileceğimizi dile getirdiler.
65 yıllık göç sürecinde biz Almanya’yı değiştirdik, Almanya da bizi değiştirdi. Bu töreni gördükten sonra gelecek günlerimizin geçmişten daha güzel ve mutlu olacağına güvenim daha da arttı.
Bu töreni düzenleyen Kuzey Ren-Vestfalya Eyalet Başbakanı Hendrik Wüst’e, tören hazırlığında ve gerçekleşmesinde emeği geçenlere çok teşekkür ederim.
Bochum, 18 Eylül 2026, Kemal Yalçın